Preventiemedewerker en RI&E: taken, verplichtingen en samenwerking

Elke werkgever in Nederland is verplicht om minimaal één preventiemedewerker aan te stellen. Toch weten veel ondernemers niet precies wat deze functie inhoudt, welke taken wettelijk verplicht zijn, en hoe de preventiemedewerker samenwerkt bij het opstellen en uitvoeren van de RI&E. In dit artikel leggen we alles uit — van de wettelijke basis tot praktische tips voor een effectieve samenwerking.

Wie is de preventiemedewerker?

De preventiemedewerker is een werknemer die naast zijn of haar reguliere functie taken uitvoert op het gebied van arbeidsomstandigheden. De rol is vastgelegd in artikel 13 van de Arbowet.

Kan iedereen preventiemedewerker worden?

In principe wel. De wet stelt geen specifieke opleidingseisen, maar verlangt wel dat de preventiemedewerker over voldoende deskundigheid en ervaring beschikt om de taken naar behoren uit te voeren. In de praktijk betekent dit:

• Een basisopleiding preventiemedewerker (1-3 dagen) is sterk aan te raden
• Kennis van de branche en de specifieke risico's in het bedrijf is essentieel
• De preventiemedewerker moet voldoende tijd krijgen om de taken uit te voeren
• Onafhankelijkheid is belangrijk: de preventiemedewerker mag niet benadeeld worden vanwege het uitvoeren van deze taak

De werkgever als preventiemedewerker

Bij bedrijven met maximaal 25 werknemers mag de werkgever (directeur, DGA) zelf de rol van preventiemedewerker vervullen. Dit is in de praktijk gebruikelijk bij kleine bedrijven. Let op: je moet dan wel aantoonbaar over voldoende kennis beschikken.

Hoeveel preventiemedewerkers heb je nodig?

De wet schrijft minimaal één preventiemedewerker voor. Bij grotere organisaties of bedrijven met meerdere locaties is het verstandig om meerdere preventiemedewerkers aan te stellen, zodat er altijd iemand beschikbaar is. Er is geen wettelijk maximum.

Wettelijke taken van de preventiemedewerker

De Arbowet (artikel 13, lid 7) beschrijft drie kerntaken voor de preventiemedewerker:

1. Meewerken aan de RI&E

De preventiemedewerker helpt bij het opstellen en uitvoeren van de Risico-Inventarisatie en -Evaluatie. Dit is de belangrijkste taak en omvat:

• Inventariseren van risico's: samen met de werkgever de werkplekken doorlopen en gevaren identificeren
• Evalueren van risico's: de ernst en waarschijnlijkheid van elk risico beoordelen
• Opstellen van het plan van aanpak: concrete maatregelen formuleren met verantwoordelijken en deadlines
• Actualiseren: de RI&E up-to-date houden bij veranderingen in het bedrijf

De preventiemedewerker is daarmee de spil in het RI&E-proces. Meer over de RI&E-verplichting lees je in ons artikel over de Arbowet en RI&E-verplichtingen in 2026.

2. Adviseren en samenwerken met de OR of PVT

De preventiemedewerker adviseert de ondernemingsraad (OR) of personeelsvertegenwoordiging (PVT) over arbeidsomstandigheden. Dit houdt in:

• Overleg voeren over de RI&E-resultaten en het plan van aanpak
• Advies geven bij beslissingen die de arbeidsomstandigheden raken
• Signaleren van knelpunten op de werkvloer
• Informeren over nieuwe wet- en regelgeving

Bij bedrijven zonder OR of PVT overlegt de preventiemedewerker direct met de medewerkers. De OR heeft instemmingsrecht bij de RI&E en het plan van aanpak — de preventiemedewerker speelt hierin een sleutelrol.

3. Uitvoeren of meewerken aan arbomaatregelen

De derde kerntaak is het uitvoeren van maatregelen uit het plan van aanpak of het toezien op de uitvoering ervan. Denk aan:

• Controleren of veiligheidsmaatregelen worden nageleefd
• Werkplekinspecties uitvoeren
• BHV-oefeningen organiseren of coördineren
• Voorlichting geven aan collega's over veilig werken
• Incidenten en bijna-ongevallen registreren en analyseren

De rol van de preventiemedewerker bij de RI&E

De preventiemedewerker is de drijvende kracht achter de RI&E. Maar hoe ziet die samenwerking er in de praktijk uit?

Fase 1: Voorbereiding

De preventiemedewerker bereidt de RI&E voor door:

• Het verzamelen van bestaande documenten (eerdere RI&E, ongevalsregistraties, arbodienstrapporten)
• Het kiezen van het juiste RI&E-instrument (erkend branche-instrument of RI&E-tool)
• Het plannen van werkplekinspecties en gesprekken met medewerkers
• Het informeren van de organisatie over de RI&E en het doel ervan

Fase 2: Inventarisatie

Tijdens de inventarisatie loopt de preventiemedewerker alle werkplekken, processen en functies door. Dit doet hij of zij idealiter samen met medewerkers van de betreffende afdelingen. Per werkgebied noteert de preventiemedewerker:

• Welke gevaren aanwezig zijn (fysiek, chemisch, biologisch, psychosociaal, ergonomisch)
• Welke medewerkers worden blootgesteld
• Welke beheersmaatregelen al bestaan
• Wat er ontbreekt of verbeterd kan worden

Fase 3: Evaluatie

Na de inventarisatie beoordeelt de preventiemedewerker elk risico op twee assen:

• Waarschijnlijkheid: hoe groot is de kans dat het risico zich voordoet?
• Ernst: hoe ernstig zijn de mogelijke gevolgen (letsel, verzuim, schade)?

Door risico's te scoren op deze twee assen ontstaat een prioritering: welke risico's moeten als eerste worden aangepakt?

Fase 4: Plan van aanpak

De preventiemedewerker stelt samen met de werkgever het plan van aanpak op. Per risico wordt vastgelegd:

• Welke maatregel wordt genomen
• Wie verantwoordelijk is voor de uitvoering
• Wanneer de maatregel uiterlijk geïmplementeerd moet zijn
• Welke middelen (budget, tijd, materiaal) nodig zijn
• Hoe de effectiviteit wordt geëvalueerd

Fase 5: Implementatie en borging

Na goedkeuring van het plan van aanpak bewaakt de preventiemedewerker de uitvoering:

• Worden maatregelen op tijd geïmplementeerd?
• Zijn ze effectief? Zijn de risico's daadwerkelijk verminderd?
• Zijn er nieuwe risico's bijgekomen?
• Is de RI&E nog actueel of moet deze worden bijgewerkt?

Tips voor effectieve samenwerking

De kwaliteit van de RI&E staat of valt met de samenwerking tussen de preventiemedewerker, de werkgever en de medewerkers. Hieronder zes tips om die samenwerking te optimaliseren.

1. Geef de preventiemedewerker voldoende tijd

Een veelgehoorde klacht: de preventiemedewerker krijgt de taken erbij, maar geen extra tijd. Resultaat: de RI&E wordt een afvinklijst in plaats van een serieuze risico-inventarisatie. Maak concrete afspraken over het aantal uren per week of maand dat beschikbaar is voor preventietaken.

2. Zorg voor directe toegang tot de directie

De preventiemedewerker moet in staat zijn om risico's direct bij de werkgever of directie aan te kaarten — zonder tussenlagen. Korte lijnen zorgen voor snellere besluitvorming en laten zien dat veiligheid serieus wordt genomen.

3. Betrek medewerkers actief

De preventiemedewerker hoeft niet alles alleen te doen. Betrek medewerkers bij de inventarisatie: zij kennen de dagelijkse risico's als geen ander. Organiseer rondgangen, gebruik vragenlijsten, of stel per afdeling een aanspreekpunt aan.

4. Investeer in opleiding

Een preventiemedewerker zonder opleiding is als een BHV'er die geen EHBO-cursus heeft gevolgd. Investeer in:

• Een basisopleiding preventiemedewerker
• Branchespecifieke vervolgopleidingen
• Jaarlijkse opfriscursussen om op de hoogte te blijven van nieuwe regelgeving

5. Maak het meetbaar

Stel doelen vast voor het arbobeleid en meet de voortgang. Denk aan:

• Percentage maatregelen uit het plan van aanpak dat op tijd is afgerond
• Aantal geregistreerde incidenten en bijna-ongevallen
• Verzuimcijfers gerelateerd aan arbeidsomstandigheden
• Medewerkerstevredenheid over veiligheid op de werkvloer

6. Gebruik de juiste hulpmiddelen

Een RI&E op papier of in een spreadsheet is foutgevoelig en moeilijk actueel te houden. Gebruik een digitale RI&E-tool die de preventiemedewerker ondersteunt bij het inventariseren, evalueren en opvolgen van risico's. Lees onze vergelijking van RI&E-software versus spreadsheets.

De preventiemedewerker en externe deskundigen

De preventiemedewerker werkt niet in een vacuüm. In veel gevallen is samenwerking met externe deskundigen nodig of verplicht.

Samenwerking met de arbodienst

De werkgever is verplicht om een basiscontract te sluiten met een arbodienst of bedrijfsarts. De preventiemedewerker is het aanspreekpunt voor de arbodienst en zorgt voor:

• Tijdige toetsing van de RI&E (bij meer dan 25 medewerkers)
• Afstemming over het plan van aanpak
• Terugkoppeling van arbodienst-adviezen naar de organisatie

Samenwerking met de bedrijfsarts

De bedrijfsarts kan signalen uit het spreekuur (trends in verzuimoorzaken) delen met de preventiemedewerker — uiteraard zonder individuele medische gegevens te delen. Deze signalen zijn waardevolle input voor de RI&E.

Samenwerking met de Arbeidsinspectie

Bij een inspectie is de preventiemedewerker vaak het eerste aanspreekpunt. De Arbeidsinspectie verwacht dat de preventiemedewerker kan uitleggen:

• Welke risico's zijn geïnventariseerd
• Welke maatregelen zijn genomen
• Hoe het plan van aanpak is opgesteld en wordt uitgevoerd
• Wanneer de RI&E voor het laatst is geactualiseerd

Tips voor de voorbereiding op een inspectie vind je in ons artikel over arbo-inspectie voorbereiding.

Veelgestelde vragen

Kan ik als DGA zelf preventiemedewerker zijn?

Ja, bij bedrijven met maximaal 25 medewerkers mag je als werkgever zelf de rol vervullen. Je moet dan wel aantoonbaar deskundig zijn. Een basisopleiding preventiemedewerker is sterk aan te raden.

Wat als mijn preventiemedewerker vertrekt?

Stel zo snel mogelijk een nieuwe preventiemedewerker aan. In de tussentijd blijf je als werkgever verantwoordelijk voor de RI&E en het arbobeleid. Documenteer de overdracht goed zodat de nieuwe preventiemedewerker snel op stoom is.

Mag een preventiemedewerker ontslagen worden?

De preventiemedewerker geniet wettelijke bescherming tegen ontslag vanwege het uitvoeren van de preventietaken (vergelijkbaar met OR-leden). Dit geldt niet voor ontslag om andere, geldige redenen.

Hoeveel kost een opleiding preventiemedewerker?

Een basisopleiding kost gemiddeld tussen de € 300 en € 600, afhankelijk van de aanbieder en de branchespecifieke invulling. Brancheorganisaties bieden soms kortingen of specifieke opleidingen aan.

Moet de preventiemedewerker gecertificeerd zijn?

Nee, er is geen wettelijke certificeringsplicht. Wel moet de preventiemedewerker over voldoende deskundigheid beschikken. Een opleiding of certificaat helpt om dit aan te tonen.

De preventiemedewerker in de toekomst

De rol van de preventiemedewerker wordt steeds belangrijker. Trends die de functie beïnvloeden:

• Thuiswerken: de RI&E moet ook thuiswerkrisico's omvatten — de preventiemedewerker moet deze kunnen inventariseren
• Psychosociale arbeidsbelasting: groeiende aandacht voor werkdruk, burn-out en grensoverschrijdend gedrag maakt PSA-kennis essentieel
• Digitalisering: RI&E-tools en software ondersteunen de preventiemedewerker bij het efficiënt uitvoeren van taken
• Strengere handhaving: de Arbeidsinspectie controleert steeds actiever — een goed opgeleide preventiemedewerker is je beste bescherming
• Duurzame inzetbaarheid: de preventiemedewerker speelt een rol bij het langer gezond en productief houden van medewerkers

Hoe SnelRIE de preventiemedewerker ondersteunt

SnelRIE is ontworpen om de preventiemedewerker werk uit handen te nemen — zonder dat er kwaliteit verloren gaat.

Wat SnelRIE biedt:

• Slimme vragenlijst: beantwoord gerichte vragen over je bedrijf en SnelRIE identificeert automatisch de relevante risico's
• Branchespecifieke kennis: risico's worden herkend op basis van je sector, zodat de preventiemedewerker niets over het hoofd ziet
• Kant-en-klaar plan van aanpak: per risico worden concrete maatregelen voorgesteld met verantwoordelijken en deadlines
• Actualisatie-herinneringen: SnelRIE signaleert wanneer je RI&E moet worden bijgewerkt
• Export voor toetsing: genereer een professioneel rapport voor je arbodienst

De preventiemedewerker blijft de expert — SnelRIE is het gereedschap dat het proces sneller, volledieger en overzichtelijker maakt.

👉 Start je gratis scan en ervaar hoe SnelRIE de preventiemedewerker ondersteunt bij het opstellen van een complete RI&E. Samen maak je de werkplek veiliger — in minder tijd.