RI&E in de landbouw: risico's op het agrarisch bedrijf inventariseren

De agrarische sector is een van de gevaarlijkste branches in Nederland. Jaarlijks vallen er doden en zwaargewonden door ongevallen met landbouwmachines, vallen in mestkelders, en blootstelling aan gewasbeschermingsmiddelen. Toch hebben veel agrarische bedrijven geen actuele RI&E — of alleen een verouderde versie die al jaren in een la ligt.

In dit artikel lees je welke risico's specifiek voor de landbouw in je RI&E thuishoren, wat de Arbeidsinspectie in 2026 controleert, en hoe je als agrarisch ondernemer snel en grondig een RI&E opstelt.

Waarom de agrarische sector extra aandacht verdient

De landbouw kent risico's die je in geen enkele andere sector tegenkomt. Enkele cijfers:

• Gemiddeld 15-20 dodelijke arbeidsongevallen per jaar in de agrarische sector — verhoudingsgewijs het hoogste aantal van alle branches
• Machines en voertuigen zijn betrokken bij meer dan de helft van alle ernstige ongevallen
• Mestgasincidenten leiden regelmatig tot meerdere slachtoffers tegelijk
• Gewasbeschermingsmiddelen veroorzaken chronische gezondheidsschade die pas na jaren zichtbaar wordt
• Seizoensarbeiders zijn extra kwetsbaar door taalbarrières en onbekendheid met het bedrijf

Elke werkgever — ook met één medewerker — is wettelijk verplicht een RI&E te hebben. Voor agrarische bedrijven geldt bovendien dat de Arbeidsinspectie steeds vaker gericht controleert op specifieke risico's zoals gevaarlijke stoffen en PSA.

De 8 belangrijkste risico's in de agrarische RI&E

1. Machines en werktuigen

Tractoren, oogstmachines, persen, shovels en transportbanden zijn de ruggengraat van het agrarisch bedrijf — en tegelijk de grootste bron van letsel. Beknelling, overrijden, afgerukte ledematen: de ongevallen zijn vaak ernstig.

In je RI&E opnemen:

• Staat van onderhoud en keuringen van alle machines
• Afscherming van draaiende delen (aftakas, transportbanden)
• Instructie en opleiding voor bediening
• Verkeerssituatie op het erf (scheiding voetgangers/voertuigen)
• Gebruik van kantelbeveiliging (ROPS) op tractoren

2. Gewasbeschermingsmiddelen en chemische stoffen

Bestrijdingsmiddelen, kunstmest, reinigingsmiddelen en veterinaire producten — de agrarische sector werkt met een breed scala aan gevaarlijke stoffen. De blootstelling is vaak chronisch: dag in, dag uit kleine hoeveelheden inademen of via de huid opnemen.

In je RI&E opnemen:

• Inventarisatie van alle gebruikte stoffen (veiligheidsinformatiebladen actueel?)
• Persoonlijke beschermingsmiddelen (PBM): maskers, handschoenen, overalls
• Opslagvoorschriften en scheidingsregels
• Spuitlicentie en bijbehorende certificering
• Grenswaarden en blootstellingsregistratie

3. Mestgassen en besloten ruimten

Mestkelders, silo's en opslagtanks zijn berucht om hun dodelijke gevaren. Waterstofsulfide (H₂S) kan in hoge concentraties binnen seconden fataal zijn. Bij het mixen of overpompen van mest komen deze gassen vrij.

In je RI&E opnemen:

• Procedures voor het betreden van besloten ruimten
• Ventilatie-eisen bij mestkelders
• Gasdetectie en waarschuwingssystemen
• Noodprocedures (nooit alleen werken, reddingslijn)
• Verbod op betreding tijdens mestmixen

4. Vee en diercontact

Werken met dieren brengt risico's met zich mee die vaak worden onderschat. Trappen, koppen, beknelling tegen hekwerk — verwondingen door vee zijn een dagelijkse realiteit. Daarnaast zijn er zoönosen: ziekten die van dier op mens overgaan.

In je RI&E opnemen:

• Veilige vee-behandelfaciliteiten (behandelbox, klauwtrimbox)
• Risico op zoönosen (Q-koorts, brucellose, leptospirose)
• Vaccinatieprogramma en hygiëneprotocol
• Vluchtwegen in stallen
• Omgang met agressieve of onvoorspelbare dieren

5. Fysieke belasting en lichamelijke slijtage

Tillen, bukken, knielend werken, vibraties van machines — de fysieke belasting in de landbouw is enorm. Veel agrariërs en medewerkers kampen op latere leeftijd met chronische rug-, knie- en schouderklachten.

In je RI&E opnemen:

• Tilbelasting bij handmatig werk (oogst, voederen, onderhoud)
• Trillingsbelasting (tractor, shovel, motorkettingzaag)
• Werkhouding bij repetitieve taken
• Beschikbaarheid van hulpmiddelen (tilliften, transportkarren)
• Fysieke belasting beperken via het plan van aanpak

6. Seizoensarbeid en flexwerkers

Tijdens piekperioden (oogst, bol- en boomkwekerij, aspergesteek) werken er vaak tientallen seizoenskrachten op het bedrijf. Veel van hen spreken beperkt Nederlands, kennen de risico's niet, en krijgen onvoldoende instructie.

In je RI&E opnemen:

• Instructie in de moedertaal van medewerkers
• Inwerkprogramma met focus op veiligheid
• Huisvesting en arbeidsomstandigheden van seizoenskrachten
• Toezicht en begeleiding door ervaren medewerkers
• Verplichtingen bij uitzendkrachten en flexwerkers

7. Weer, terrein en buitenwerk

Agrarisch werk vindt grotendeels buiten plaats: hitte, kou, regen, modder, ongelijk terrein. Dat leidt tot uitglijden, onderkoeling, hittestress en UV-blootstelling.

In je RI&E opnemen:

• Hitteprotocol en koude-protocol
• Antislipmaatregelen op erven en in stallen
• UV-bescherming bij langdurig buitenwerk
• Bliksemgevaar bij werken in open veld
• Verlichting bij werken in het donker (vroege/late uren)

8. Brand- en explosiegevaar

Hooi-opslag, stof in graansilo's, diesel en andere brandstoffen, en de combinatie van droog materiaal met hete machines maakt brandgevaar een reëel risico op het agrarisch bedrijf.

In je RI&E opnemen:

• Brandpreventiemaatregelen in schuren en opslagruimten
• Explosieveiligheidsdocument (EVD) voor silo's
• BHV-organisatie en koppeling met RI&E
• Brandblus- en detectiemiddelen
• Vluchtwegen en verzamelplaats

Branche-specifieke RI&E-instrumenten

Voor de agrarische sector bestaan er erkende branche-RI&E-instrumenten die zijn goedgekeurd door de Stichting van de Arbeid. Deze instrumenten zijn afgestemd op de specifieke risico's in de landbouw:

• Stigas RI&E — voor de groene sector (landbouw, bos, natuur)
• Colland RI&E — specifiek voor agrarische werkgevers

Het voordeel: als je een erkend branche-instrument gebruikt, hoef je de RI&E niet te laten toetsen door een gecertificeerde arbodeskundige (mits je minder dan 25 medewerkers hebt). Meer over de kosten en keuzes bij een RI&E.

Veelgemaakte fouten bij de agrarische RI&E

1. Alleen de fysieke risico's inventariseren — en psychosociale arbeidsbelasting (werkdruk, intimidatie) vergeten. Lees meer over PSA in de RI&E.
2. Seizoensarbeid niet meenemen — de RI&E moet ook de risico's voor tijdelijke krachten dekken.
3. Geen actualisatie — na een verbouwing, nieuwe machine, of wetswijziging moet de RI&E worden geüpdatet.
4. Mestkelders en silo's overslaan — juist de besloten ruimten die je het minst vaak betreedt zijn het gevaarlijkst.
5. Geen plan van aanpak — een RI&E zonder plan van aanpak is onvolledig en biedt geen bescherming bij een inspectie.

Snel je agrarische RI&E op orde

Met een AI-gestuurde RI&E-tool kun je als agrarisch bedrijf binnen enkele uren een complete, sectorspecifieke risico-inventarisatie opstellen. De tool herkent automatisch de relevante risico's voor jouw type bedrijf, stelt de juiste vragen, en genereert een plan van aanpak dat je direct kunt implementeren.

Wil je weten of je huidige RI&E voldoet aan de eisen? Doe de gratis RI&E compliance check of bekijk wat een RI&E kost in 2026.

---

Meer lezen over RI&E in specifieke sectoren? Bekijk ook onze artikelen over RI&E in de bouw, RI&E in de zorgsector, RI&E in transport en logistiek en RI&E in de horeca.